We weten dat technologie pas echt betekenis krijgt op het moment dat mensen het gaan gebruiken. Wat we nu zien is dat dit op allerlei niveaus gebeurt. De ICT technologie staat meer en meer in dienst van een ieder, hoog en laag in de organisatie, maar bovenal daarbuiten. Men ontdekt steeds vaker de mogelijkheden om via ICT zowel zakelijk als privé zaken slimmer/sneller aan te pakken.
In 2005 geeft Howard Rheingold een lezing: Way-new collaboration waarin hij een beeld schetst van de ontwikkeling van (online) samenwerking. Hij laat zien dat met name (actie)groepen via moderne communicatiemiddelen zoals mobiele telefoon en internet binnen no time grote aantallen mensen weten te mobiliseren. De lezing institutions vs.collaboration van Clay Shirky uit 2005 geeft eveneens een illustratie van hoe er tegenwoordig samengewerkt wordt en er zonder de traditionele structuren zeer snel resultaten bereikt worden.

Veranderen vanuit de basis, van onderop en buitenaf
Zoals ik in mijn blog over sociale media al heb geschetst is er sprake van een ontwikkeling vanuit de “online citizens”, van “onderop en buitenaf”. De manier van werken verandert door inbreng vanuit de werkvloer en vanuit de directe omgeving van de organisatie, vanuit leveranciers, klanten, partners e.d. Hier is ook heel veel kennis van zaken is. James Surowiecki introduceert de “wisdom of crowds” Hij propageert dat, onder de juiste omstandigheden, grote groepen mensen (de massa/menigte) wijzer zijn dan de slimste individuen. De massa is beter in het geven van het juiste antwoord, in het oplossen van problemen, zelfs in het voorspellen van de toekomst.
Clive Shirky spreekt over het cognitieve surplus van de online gemeenschap en het lijkt aannemelijk dat zoiets ook in en rond organisaties bestaat. Het gaat om collaborative creativity volgens Charles Leadbeater. Hij is een optimistische trendwatcher en voorziet een wereld waarin ‘we think’ de nieuwe organisatiestructuur is. Groepen van gemotiveerde, hardwerkende mensen kunnen meer bereiken en komen tot betere oplossingen dan een sterk geregisseerde kudde werknemers onder strikt management. Waar Descartes nog eenzaam op een metafysisch nulpunt verkeerde toen hij concludeerde dat niks zeker is, behalve ‘ik denk dus ik ben’, komen doorbraken volgens Leadbeater tegenwoordig juist door collaboratie. Linux, Wikipedia en Pro-am-astronomen zijn vaak door hem aangehaalde voorbeelden die aangeven hoe mensen zichzelf kunnen organiseren. Web 2.0 / Sociale media hebben de machtsverhoudingen gewijzigd. Iedereen kan een site maken en als die goed in elkaar zit en waarde toevoegt, dan komen mensen en als het bevalt komen ze terug. Het is niet langer nodig een formele organisatie op te zetten om doelstellingen te kunnen bereiken.
De kennis zit niet alleen (meer?) in de top
Het is geen vreemde ontwikkeling wanneer je bedenkt dat alles steeds complexer wordt. Veel vraagstukken zijn niet meer “van bovenaf” op te lossen. Dat moet wel met actieve inbreng “van onderaf”, door degenen die weten waar het om draait. Zo bezien zijn sociale media “een geschenk uit de hemel” omdat ze slimmer (samen) werken op alle niveaus faciliteren en bevorderen.
Alexander Crépin